ZORLU YILLARIN BİR GİRİŞİMİ: TÜRK ÇALIŞTIRMA DERNEĞİ (1919)

Giriş

II. Meşrutiyet Döneminde
(1908-1918), siyasi ve sosyal
açıdan olduğu kadar iktisadi
bakımdan da önemli gelişmeler
yaşanmıştır.

Dönemin siyasi
hayatına damga vuran ve
uzun süre iktidarda kalan
İttihat ve Terakki, iktisadi
hayatın yerli Müslümanlar
tarafından yönlendirildiği ve
Müslümanların özel şirketler
kurup ekonomik olarak
güçlenmelerini hedefleyen
“Milli İktisat Politikası”
olarak adlandırılan yöntemi
uygulamaya başlamıştır.

Böylece ticaret ve zanaatta
gayrimüslimlerin gerisinde
bulunan Müslüman-Türk
unsur, ticari hayata atılma ve
zanaatla uğraşma konularında
teşvik edilmeye başlamıştır.
Bu politikayla birlikte yabancı
tüccarların ayrıcalıklarına
son verilmiş, kooperatifler
aracılığıyla ticaret, yerli
Müslüman-Türk unsura
devredilmeye çalışılmıştır.
Türk sanayiciye gümrük ve
vergi muafiyetleri, fabrika
kurmak için bedava arsa
verilmesi gibi uygulamalar
gerçekleştirilmiştir. Ayrıca millî
bankacılılığa yönelinmiş ve
taşrada Müslüman-Türk eşraf
banka açmaya özendirilmiştir.
Yabancı şirket ve fabrikalara
Türk personel bulundurma ve
Türkçe tabela asma zorunluluğu
getirilmiştir. Yine bu dönemde
köylüye karşılıksız tohum
verilmiş, Ziraat Bankasının
görevleri artırılmıştır.

Bütün bunlar meydana gelirken
aynı zamanda Trablusgarp,
Balkan Savaşları ve I. Dünya
Savaşının art arda yaşandığını
da belirtmek gerekir. Özellikle
I. Dünya Savaşı yıllarında
yaşanan yüksek enflasyon, hayat
şartlarını olumsuz etkilemiştir.
Osmanlı İstatistik İdaresinin 2
Kasım 1921 tarihinde hazırladığı
bir raporda 1914-1920 yılları
arasında gerçekleşen enflasyon
rakamlarından bahsedilmiştir.
Burada görülen ve yüzde 1700
oranında artışları ifade eden
rakamlar, savaşın meydana
getirdiği olumsuzluklar bir
yana halkın geçim standartları
bakımından meydana gelen
ekonomik sıkıntıyı ortaya
koymaktadır.

Birinci Dünya Savaşı’nın
yaşandığı olağanüstü şartlarda
İttihat Terakki iktidarının
uyguladığı millî iktisat
politikasıyla, Osmanlı’dan
Cumhuriyet’e geçiş sürecinde
millî bir burjuvazinin
oluşturulması konusunda ciddi
adımlar atılmıştır. Millî anonim
şirketler giderek iktisadi hayata
hâkim olmaya başlamıştır. Millî
iktisat politikası uygulanmaya
çalışılırken millî bir çalışan kesim
de oluşturulması için çaba
gösterilmiştir. İşte bu çabalardan
biri de millî iktisat politikaları
neticesinde ortaya çıkan “Türk
Çalıştırma Derneği”dir.

Derneğin Kuruluşu ve
Kurucuları

Türk Çalıştırma Derneği,
merkezi İstanbul olmak üzere
20 Ağustos 1919’da kurulmuş
olup kurucuları şu isimlerden
oluşmuştur: Askeri yazarlardan
Emin Ali Bey, Askeri Tıbbiyeli
Binbaşı İhsan Bey, Ticaret-i
Umumiye Gazetesi Müdürü
ve Süt Mamulatı Şirketi İdare
Meclisi Reisi Ahmet Hamdi
Bey, Bahriye Subayı Ahmet
Celal Bey, Harbiye Nezareti
memurlarından Halit Bey,
muteber tüccardan Hüseyin
Hüsnü Bey, Bahriye Nezareti
Millî iktisat politikası
uygulanmaya
çalışılırken millî
bir çalışan kesim de
oluşturulması için çaba
gösterilmiştir. İşte bu
çabalardan biri de millî
iktisat politikaları
neticesinde ortaya
çıkan “Türk Çalıştırma
Derneği”dir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir